عقلانیت و هنر
22 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : رواق هنر و اندیشه ) فروردین 1386 - شماره 9 )(14 صفحه - از 36 تا 49)
تعداد شرکت کننده : 0

گنجى:امروز در این مجال اندک مى‏خواهیم درباره هنر سخن بگوییم.همیشه فیلسوفان چه آن‏هایى که نظام فلسفى داشته‏اند و چه آن‏هایى که به مسائل فلسفى پرداخته‏اند، سه مقوله را مورد توجه قرار داده و درباره آن تفکر کرده‏اند:

حقیقت، خیر و زیبایى.

هر چند به یکى از این مقوله‏ها بیشتر پرداخته شده و دیگرى مورد بى‏توجهى قرار گرفته است. ولى همیشه این سه مقوله در ذهن فیلسوفان جولان داشته است.بر کنار از این نگاه عام، خود هنر خیلى دغدغه فیلسوفان نبوده است ولى هنرمندان هیچ‏گاه منتظر فلسفه‏ورزى فیلسوفان نمانده‏اند تا آثار هنرى را پدید آورند.در گذشته، هنرمند اثر هنرى را پدید مى‏آورد بى آن‏که به مانند ما درباره آن به عنوان یک اثر هنرى فکر کند.بنابراین سرچشمه هنر را باید در جاى دیگرى جست‏وجو کرد نه در تعقل فلسفى فیلسوفان.دردین اسلام به دلایل تاریخى و اعتقادى، کمتر به هنر توجه شده است و به دنبال آن نظر ورزى فلسفى در رابطه با هنر چندان جدى نبوده است.

از گذشته آثار هنرى فاخرى داشته‏ایم ولى نظر ورزى فلسفى درباره آن‏ها کمتر داشته‏ایم؛ابن سینا و فرابى به شعر و موسیقى پرداخته‏اند، ولى مباحث فلسفى منسجمى درباره هنر کمتر انجام شده است.هر چه باشد دنیا و انسان امروزى متفاوت با دوران پیشین است.امروزه هنر جایگاه ویژه‏اى در حیات فردى و جمعى ما یافته است و نمى‏توان به سادگى از کنار آن گذشت.شرط عقل این است که به هنر بیندیشیم و سویه‏هاى گوناگون آن را بر آفتاب اندازیم.جلسات و هم اندیشى‏هایى از این دست تلاش براى رخنه کردن در دنیاى پیچیده هنر است تا شاید از این راه بتوان به سر جهان‏گیرى هنر دست یافت.

حجةالسلام والمسلمین دکتر هادى صادقى، ریاست مرکز پژوهش هاى اسلامى صدا و سیما و دبیر همایش سراسرى رسانه تلویزیون و سکولاریسم؛

پردازیم بلکه مى‏خواهیم آن را تکمیل کرده و ارزش‏گذارى در اهدافرا نیز در نظر بگیریم.

عقلانیت ابزارى که از هیوم به بعد مورد توجه قرار گرفته است، به تناسب میان اهداف و ابزار توجه مى‏کند.در این روش به تعیین هدف کارى ندارند.هر هدفى که خواستید برگزینید، آن‏گاه عقلانیت ابزارى به شما مى‏گوید که مناسب‏ترین وسیله براى رسیدن شما به این هدف کدام است.البته رشر و دیگران، بعد از هیوم به این شیوه اعتراض کردند که عقلانیت ابزارى، عقلانیت تام و تمامى نیست و باید تکمیل شود و تکمیل آن هم به وسیله عقلانیت در اهداف انجام مى شود.یعنى هدف را نیز باید درست گزینش کرد.پس عقلانیت ابزارى و گزینش اهداف درست و ارزشمند کار ما را عقلانى مى‏کند.چراکه برگزیدن نادرست اهداف ممکن است ما را به بیراهه بکشاند.ارزشمندى در اهداف هم نسبى است.یعنى به نسبت کار و حوزه‏اى که در آن کار مى کنیم باید سنجیده شوند.براى نمونه هنگامى که عقلانیت همه حیات آدمى را مى‏خواهیم بسنجیم، این یک عقلانیت فراگیر است.پس باید هدف و ارزش‏گذارى آن نیز فراگیر باشد.به بیان دیگر بالاترین و والاترین ارزش مفروض بشرى را براى ان در نظر مى گیریم که براى ما جهان معنوى و زندگى پس از مرگ است.و چون این جهان معنوى و زندگى جاودانى آن بى پایان است بنابراین ارزش‏گذارى ما هم باید بى‏پایان باشد تا همه حیات بى‏پایان بشرى را- هم این جهان و هم جهان واپسین را-فرا بگیرد.بنابراین در نظر ما معتقدان به جهان پس از مرگ عقلانیت هدف در این است که ارزش مطلق داشته باشد.اما در نظر کسانى که مادى مى اندیشند باید ارزشمندترین ارزش را در این جهان مادى پیدا کنند و آن را برگزینند.پس هر کس بر اساس جهان‏بینى خود، ارزشمندترین اهداف را برمى‏گزیند.

اما عقلانیت در ابزاربه دو چیز تحقق پیدا مى‏کند:

1.ابزارى که براى رسیدن به هدف برگزیده‏ایم، هزینه‏بر نباشند.این کم‏هزینه بودن از چند جهت اهمیت دارد.یکى سادگى و سهولت به کارگیرى ابزار است.دوم سرعت و سوم توان مورد نیاز است.در این جا توان یعنى چه اندازه نیروى انسانى را به کار مى‏گیرد.چهارم هم این‏که صرفه اقتصادى آن‏چه اندازه است.

2.پرفایده بودن ابزارى که از آن بهره مى‏برند.یعنى هر چه نتایج بیشتر با کیفیت بهتر به دست آید، بهتر است.سه عامل عمده در پرفایدگى مورد نظر است:

اولین عامل، اهداف بیشتر است؛یعنى هر چه کمیت‏ها و تعداد بیشترى از اهداف را با این ابزارها به دست آورید، عقلانى‏تر است.

دوم پایدارى است.یعنى ماندگارى در گذر زمان.گاهى با همان ابزارها هم مى‏توان اهداف کوتاه مدت به دست آورد و هم مى‏توان با آن‏ها به اهداف بلند مدت رسید.طبیعى است که اگر با یک وسیله اهداف بلندمدت‏ترى را تعیین کنیم، بهتر است.... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی